تبلیغات
مخزن المعارف و اللطائف - فرق بین ذنب ، اثم ، عصیان و ترك اولى چیست ؟ (پرسش و پاسخ از شهید دستغیب)

سوال:
فرق بین ذنب ، اثم ، عصیان و ترك اولى چیست ؟ در قرآن كریم به ذنب پیغمبران تصریح شده ، چطور آن را به ترك اولى تعبیر مى نمایند و عصمت پیغمبران به چه نحو ثابت مى شود؟
جواب
((ذنب ، اثم و عصیان )) عبارات مختلفه اى است كه اشاره است به معناى واحدى كه آن مخالفت امر یا نهى است و امر و نهى بر دو قسم است یا الزامى و وجوبى است و آن امر و نهى به شى ء است با نهى از مخالفت آن . و به عبارت دیگر، مطلوب بودن فعل آنها نزد مولا با مبغوضیت ترك آن ، مثل امر به صلات و صوم و زكات كه فعل آن محبوب و موجب رضاى مولاست و ترك آن مبغوض و موجب سخط اوست و مثل نهى از زنا و شرب خمر كه ترك آنها محبوب و فعل آنها مبغوض است .
قسم دوم ، امر و نهى شیئى است بدون نهى و تهدید بر مخالفت آن . و به عبارت دیگر، فعل آن مطلوب و موجب ثواب است و ترك آن مبغوض و موجب عقاب نیست و این قسم اوامر و نواهى را
((مستحب و مكروه )) مى نامند و مخالفت این قسم امر و نهى را ترك اولى مى نامند یعنى ترك نمودن چیزى كه بهتر بود ترك نشود و سزاوار بود بجا آورده شود هر چند در ترك آن عقابى نیست و آنچه منافات با مقام عصمت انبیا دارد قسم اول است ؛ یعنى ترك اوامر الزامیه و انجام نواهى تحریمیه است و اما ترك امر استحبابى و مخالفت نهى تنزیهى كه مكروه است منافات با عصمت ندارد و چون به دلیل قطعى عقلى باید انبیا معصوم از جمیع گناهان كبیره و صغیره باشند پس نسبت ذنب به آنها كه در قرآن مجید وارد شده یقینا قسم ثانى است .
و اما طریق ثابت شدن عصمت پیغمبر یا امام ، علامه حلى رحمة اللّه علیه در شرح گفته محقق طوسى - علیه الرحمه - مى فرماید كه
((عصمت )) امرى خفى است و كسى را بر آن اطلاعى نیست (چون عصمت عبارت است از ملكه نفسانیه و قوه قدسیه ربانیه كه صاحب آن محال است معصیت الهى از او صادر شود) و طریق اثبات آن دو چیز است :
اول : تصریح پیغمبر یا امام ثابت النبوة و الامامة به نبوت یا امامت او كه از این نص و تصریح كشف مى شود، البته داراى مقام عصمت كه شرط اعظم این مقام است مى باشد.
دوم : تعیین پروردگار عالم است كه معجزه به دست او جارى فرماید؛ چون ظاهر شدن معجزه به دست او شاهد است بر تصدیق خداوند نبوت او را وگرنه خرق عادت به دست او جارى نمى فرمود و چون با جارى كردن معجزه به دستش نبوت یا امامتش مورد تصدیق خداوند است پس یقینا داراى عصمت كه شرط این مقام است مى باشد (به برهان آنكه از معلول پى به علت بردن است و به عبارت دیگر، از وجود مشروط یقین به وجود شرط حاصل مى شود) و چون انبیایى كه در قرآن مجیدذكر آنها شده نبوت آنها به نص قرآن مجید ثابت و قطعى است پس عصمت آنها هم مسلم است و نسبت گناه كه به آنهاداده شده یقینا از قسم ثانى است كه اوامر ندبیه و نواهى تنزیهیه بوده باشد.